Deze zaak draait om de vraag wanneer je tóch het 2%-tarief overdrachtsbelasting mag toepassen als je een woning na aankoop uiteindelijk niet als hoofdverblijf gaat gebruiken.

De staatssecretaris van Financiën heeft op 12 maart 2026 (mede namens de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) per Kamerbrief gereageerd op twee moties die raken aan fiscale maatregelen en de woningmarkt:

Het Hof Den Haag heeft geoordeeld dat een koper van een recreatiewoning niet aannemelijk heeft gemaakt dat zij de woning “anders dan tijdelijk als hoofdverblijf” is gaan gebruiken. Daardoor blijft het algemene tarief overdrachtsbelasting (10,4%) van toepassing en geldt het 2%-tarief niet.

De Rechtbank Noord Holland heeft uitspraak gedaan in deze zaak over de vraag of een als bedrijfsruimte verkocht appartementsrecht tóch (deels) als woning kwalificeert voor het 2%-tarief overdrachtsbelasting.

Sinds de invoering van de Wet differentiatie overdrachtsbelasting in 2021, is het aantal rechtszaken over het toe te passen tarief in de overdrachtsbelasting zeer hard gestegen. Dat is niet zo gek, want het maakt nogal wat uit of je 0%, 2% of 8% van de woningwaarde moet afdragen. Omdat de wet destijds nogal onduidelijk is opgesteld, zijn er ook genoeg openingen te vinden om over te procederen. In dit artikel pakken we één van die openingen eruit: het criterium ‘onvoorziene omstandigheden’ dat een rol speelt bij de vaststelling of er wel of geen naheffing in de overdrachtsbelasting (OVB) plaatsvindt.

In deze zaak stond de vraag centraal of de koper van een woning recht had op de startersvrijstelling voor overdrachtsbelasting, terwijl de koopsom boven de in 2024 geldende woningwaardegrens lag. De koper stelde dat de Belastingdienst die startersvrijstellings-grens voor toekomstige jaren al openbaar had moeten maken. De rechtbank moest oordelen of het rechtszekerheidsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel waren geschonden.

De toepassing van het verlaagde tarief van 2% overdrachtsbelasting – of zelfs de startersvrijstelling – staat of valt met het hoofdverblijfcriterium. Maar hoe moet dat criterium worden uitgelegd als het gekochte pand eigenlijk alleen op papier nog een woning is, maar in werkelijkheid een bouwval die gesloopt moet worden? Een recente uitspraak van Rechtbank Noord-Holland (26 augustus 2025, ECLI:NL:RBNHO:2025:9879) biedt welkome duidelijkheid én een frisse benadering. Maar de interpretatie van de Belastingdienst en eerdere rechtspraak zorgen nog steeds voor onzekerheid en – soms – onredelijke uitkomsten.

Als er bijvoorbeeld sprake is van verwerving van een woning met erfpacht, wordt de canon gekapitaliseerd om de grondslag voor de overdrachtsbelasting te berekenen. Bij looptijden langer dan circa 50 jaar geeft dit factor 17. Maar wat als de looptijd korter is?

Op 22 juli 2025 heeft de Rechtbank Noord-Nederland geoordeeld dat het verlaagde tarief van 2% overdrachtsbelasting niet van toepassing is op een onroerende zaak die naar haar aard géén woning is. In de uitspraak (ECLI:NL:RBNNE:2025:3046) werd bevestigd dat niet de feitelijke gebruiksmogelijkheden, maar de aard van het bouwwerk doorslaggevend is. De zaak laat zien hoe kritisch er wordt gekeken naar de oorspronkelijke bestemming en bouwkundige inrichting van een pand, zelfs als dat pand als woning te koop wordt aangeboden.

In deze zaak stond centraal of het verlaagde tarief van 2% overdrachtsbelasting van toepassing is op de aankoop van een woning die direct na aankoop wordt gesloopt, met als doel het bouwen van een nieuwe woning op dezelfde locatie. De rechtbank moest beoordelen of dit binnen de wet past, met name onder het zogeheten hoofdverblijfcriterium dat sinds 2021 van kracht is.